Dagwoord: Smoel

Het is een wat raar woord. Het komt weliswaar nog veel voor, maar het gebruik is vernauwd tot een paar standaarduitdrukkingen. Zo kan je iemand op z'n smoel slaan of vinden dat iemand een gemene smoel heeft, die hij of zij dan ook nog eens moet houden. Zelfs als er wordt gezegd dat deze of gene is begiftigd met een leuk smoeltje, zit er iets denigrerends in. Daar staat weer tegenover dat het kennelijk aan te bevelen is om als bedrijf of instelling er juist meer van te hebben. Dan heet het dat de zaak (meestal 'deze toko' genoemd) meer smoel moet krijgen. Het woord is sterk gelieerd aan 'muil' en de wijziging van de klank 'ui' naar 'oe' zou wijzen op een verzachting van de betekenis, maar wie dat nu nog beweert kan beter zijn muil/smoel houden. Toch kom je 'smoel' nog wel eens tegen in hedendaagse teksten zonder allerlei negatieve conotaties. De veel te vroeg gestorven schrijver Willem Wilmink (1936 - 2003) heeft het gebruikt in zijn lied 'Frekie'. Er zijn er maar weinig die zo gewoon kunnen dichten als Wilmink. 'Frekie' is een ontroerend voorbeeld dat ook nog eens op sublieme wijze is vertolkt door Joost Prinsen.

Frekie

wanneer 's middags om vier uur
onze schoolbel was gegaan
en we gingen voetbal spelen
dan kwam Freek er altijd aan

Frekie woonde in de buurt
maar zat niet op onze school
hij was een imbeciele jongen
een mongool

refrein: Frekie, Frekie,
hé jongens daar is Frekie

meestal riep er iemand wel
kom maar Frekie doe maar mee
welke kant hij uit moest schoppen
daarvan had hij geen idee

maar we legden soms de bal
op twee meter van het doel
en we riepen: schieten Frekie
en hij trok een ernstig smoel

refrein: Frekie, Frekie,
hé jongens daar is Frekie

als het raak was dook de keeper
mooi naar de verkeerde kant
en het was goal en dan was Frekie
kampioen van Nederland

misschien vind je Frekie zielig
maar dat was ie niet voor mij
want ik zag nog nooit een jongen
die zo blij kon zijn als hij

Willem Wilmink