Gedeelde
smart is halve smart, luidt het gezegde. En dan wordt voor 'smart' de betekenis
'verdriet' bedoeld. Kennelijk is de mens zo ingesteld dat bij zijn eigen misfortuin
het verdriet van een ander hem beter doet voelen. Dat is een bijzondere vorm
van medelijden.Als je met smart naar iets verlangt, doet dat dus gewoon zeer. In ieder geval lijdt je gemoed er onder.
Dit lijkt een heel eind weg van het Engelse 'smart' dat we vooral kennen in de betekenis van 'slim' of 'bijdehand'. Maar als iemand 'smart under an insult' is, dan lijdt hij toch door een belediging. Hoe kan je die begrippen 'bijdehand' en 'pijn' bij elkaar krijgen? Taalkundig houdt 'smart', zowel in het Engels als in het Nederlands, verband met het Latijnse 'mordere' voor 'bijten'. Nu is 'bijten' pijnlijk, maar de verbinding met slim ligt niet zo voor de hand. Je kan echter ook iemand iets toebijten en dus een scherp antwoord geven. Daar moet je wel slim voor zijn. Zo bekeken komen de betekenissen al aardig dicht bij elkaar. Dat bijten komt ook terug in een andere in Nederland ooit bekende betekenis van smart: ontveld. Tegenwoordig heet dat bij kinderen 'smet', het zijn die geïrriteerde rode en pijnlijke plekjes die in de plooien van het babyhuidje kunnen ontstaan.
Maar wie een Smart Cabrio rijdt zal dat allemaal worst zijn. Niks pijnlijks aan. Alleen is een gedeelde Smart dan wel erg klein....
In het taalgebruik hoor je 'smart' buiten de gezegdes niet al te vaak. 'Au' is vaker te beluisteren in combinatie met het woord 'pijn' of 'zeer' (en natuurlijk de nodige vloeken) dan met smart.
Bij dichters echter is het woord 'smart' populair doordat het rijmt op 'hart'. Zo luiden de laatste regels van Vondels treurspel 'Joseph in Dothan' uit 1640:
Och d' ouders teelen 't kint, en maecken 't groot met smart:
Het kleene treedt op 't kleet; de groote treên op 't hart.
In de 1621 verzen van dit treurspel laat Vondel vier keer smart en hart op elkaar rijmen.
En voor degenen die het lot in eigen hand willen houden, is het goed te weten dat de eerste regel in Idee 1163 uit het het zesde deel van de Ideën van Multatuli uit 1873 luidt:
Smart en geluk hangen meer af van wat we zyn, dan van wat ons overkomt.