Dagwoord: Invectief

In de vroegst gevonden betekenis werd met dit woord een levendig gesprek bedoeld. In levendig gesprekken willen nog wel eens beledigende opmerkingen over de lippen komen. Wellicht dat daarom al gauw 'invectief' synoniem werd aan 'schimpwoord'.
Op 17 juli 2003 hield Tom van Deel, docent moderne Nederlandse Literatuur aan de Universiteit van Amsterdam en dichter een feestrede ter gelegenheid van Willem Brakmans tachtigste verjaardag. Hier een enkele paragraaf:

Beste Wim, dames en heren,
...

'Gesprekken in huizen aan zee' begint, zoals u natuurlijk allemaal weet, met de introductie van de leidende, of liever gezegd omleidende figuur van inspecteur Lupijn. Deze Lupijn is in zijn jonge jaren enige tijd werkzaam geweest op een verzekeringskantoor - en hier komt het eerste citaat! - "op de afdeling herverzekering, wat zoveel wil zeggen dat men er maar beter aan doet dit niet nader te specificeren". Hij blijkt in die fase van zijn bestaan een buitengewone belangstelling te hebben voor smetteloos wit papier en wordt dan ook niet ten onrechte door de heer Burgwal, zijn chef, van grootscheepse papierdiefstal verdacht. Na ontslagen te zijn en vervolgens weer aangenomen - na interventie van zijn moeder - begint hij - citaat! - "steeds meer wit, vlekkeloos en maagdelijk papier in zekerheid te stellen". Deze jongeman haalt stapels, nee pakken papier mee naar huis en we kunnen niet anders concluderen dan dat hij zich langzaam maar zeker aan het voorbereiden is op een 40-jarig schrijversjubileum. Wit papier is hem "een troost vanwege alle uitstaande papieren mogelijkheden, het wit van de hoop". Vooralsnog gebruikt hij op kantoor een in vieren gedeeld vel schrijfpapier om daarop in minuscuul handschrift de hem "op momenten waarvan hij voelde dat het de juiste momenten waren", invallende invectieven neer te schrijven, vanzelfsprekend bestemd voor de al genoemde heer Burgwal. Een paar voorbeelden: plemper, perfide neuzelaar, brandende urineblaas, waterzuchtige klepzeiker, kroegsluiper. Maar aan een Burgwal ontgaat tenslotte niets, deze galspuwerijen komen aan het licht en Lupijn wordt weer ontslagen, maar nu definitief. (...)

Ook in de parlementaire enquete Opsporingsmethoden kwam 'invectief' aan bod. Een deel van de transcriptie van het verhoor van Ed van Thijn, waarin hij vragen beantwoordt van commissielid Alis Koekkoek en voorzitter Maarten van Traa:

De heer Van Thijn: Om de redenen die, als ik mij dat goed herinner, ook in de aanbiedingsbrief vermeld staan. Daarbij hebben wij ons in de eerste plaats aangesloten omdat het voor een deel ging om lopende opsporingszaken die toen nog niet waren afgebouwd en in de tweede plaats omdat mensen in gevaar konden komen als men op dat moment kon traceren - ik neem aan, dat dit inmiddels prima geregeld is - om welke opsporingsmethode het precies ging, met de daarbij behorende hoeveelheden. Als ik het mij goed herinner, was er nog een derde reden. Die betrof persoonlijke uitlatingen.
De heer Koekkoek: De invectieven?
De voorzitter: De minder prettige opmerkingen over andere personen.
De heer Van Thijn: Ja, van de een over de ander. Dat zinkt natuurlijk in het niet bij de andere twee redenen.

Klik voor deze website in de juiste opmaak hier.